دانلود مقاله و پروژه

گفتگو با: دكتر محمد عبدالله‌پور

حسابرس

به‌عنوان اولين پرسش، به اختصار حسابرسی عملياتی را تعريف كنيد؟
عبدالله‌پور
حسابرسی عملیاتی در معنی‌های مختلفی به‌کار می‌رود وتعریف یکپارچه و مشخصی برای آن نمی‌توان داد. ولی به‌طور کلی می‌توان حسابرسی عملیاتی را بررسی منظم بخشهای مشخصی از یک بنگاه اقتصادی به‌منظور دستیابی به هدفهای مشخص نظیر ارزیابی عملکرد، شناسایی فرصتهای بهبود عملیات و ارائه پیشنهادهایی برای بهبود عملیات یا لزوم انجام بررسیها و اقدامات بیشتر درآن سازمان تعریف کرد. به‌عبارت دیگر، حسابرسی عملیاتی با شناسایی فرصتها به ارزیابی و افزایش اثربخشی، صرفه اقتصادی و کارایی در روشهای عملیاتی یک سازمان می‌پردازد.
حسابرس
مضمون اصلی كسب‌وكار در جهان امروز چیست؟
عبدالله‌پور
آنچه مسلم است در دنیای رقابت نفس‌گیر و تنگاتنگ میان‌ شرکتها و بنگاههای اقتصادی در عرصه‌های گوناگون فعالیتهای اقتصادی، چه در بخش خصوصی برای دستیابی به سود‌اوری بیشتر و چه در بخشهای عمومی و دولتی برای رسیدن به هدفهای مقرر مشخص آن سازمان، رعایت صرفه اقتصادی، صرفه‌جویی و کنترل بهای تمام‌شده و سایر هزینه‌های سازمانی، از یک‌سو و افزایش اثربخشی و کارایی (یعنی اینکه کارخوب انجام دهیم و کارها را خوب انجام دهیم) از سوی دیگر برای همه بنگاههای اقتصادی جنبه حیاتی یافته است چرا که سازمانها امروزه به تدوین استراتژیهای کسب‌وکار خود می‌پردازند، و از آنجا که افزایش قیمت فروش برای کسب درامد بیشتر و در نتیجه سود‌اوری بیشتر با توجه به رقابت نفس‌گیر در اقتصاد امروز بسیار مشکل است، لذا هنوزهم اغلب شرکتها برای دستیابی به سودآوری بیشتر از استراتژی کاهش بهای تمام‌شده و کنترل هزینه‌ها استفاده می‌کنند؛ معجزه‌ای که برای مثال در چین و تعدادی دیگر از اقتصادهای نوظهور دنیا تجربه شده است.
به‌طور خلاصه اعمال کنترلهای مختلف برای افزایش اثربخشی و کارایی و صرفه اقتصادی در دنیای امروز از اهمیت فوق‌العاده‌ای برخوردار است و موفقیت سازمانها و بنگاههای اقتصادی تا حدّ زیادی به توفیق مدیریت و کارکنان یک سازمان در تحقق این امر بستگی دارد.
حسابرس
رویكرد حسابرسی عملیاتی در كدام بخش اقتصاد اهمیت بیشتری دارد؟
عبدالله‌پور
چنانكه در سوال قبل اشاره کردم اجرای حسابرسی عملیاتی برای بخشهای مختلف اقتصادی اعم از خصوصی، دولتی، تعاونی یا بخش عمومی بنابه دلایل ذکر شده بسیار دارای اهمیت است لیکن رویکرد آن در بخشهای مختلف اقتصادی دارای تفاوتهایی است. اجرای حسابرسی عملیاتی در همه بخش‌های اقتصادی بدون شک بر اهل فن پوشیده نیست. برای مثال شناسایی نواحی مشکل‌آفرین، علل و راهکارهای بهبود آن، شناسایی مقصدها، هدفهای عملیاتی، سیاستها، بهبود سیاستها و رویه‌های تعریف‌نشده سازمانی، برای عملکرد اشخاص و واحدهای سازمانی، بررسی وجود هرگونه اعمال غیرمجاز و متقلبانه یا خلاف قوانین و مقررات، ارزیابی سیستمهای اطلاعاتی کنترلی مدیریت، شناسایی نقاط مشکل‌آفرین احتمالی در عملیات آینده، دستاوردهایی است که کلیه بخشهای اقتصاد اعم از دولتی و عمومی با اجرای حسابرسی عملیاتی از مزایای آن بهره‌مند می‌شوند.
از سوی دیگر ممکن است در بخش خصوصی اجرای حسابرسی عملیاتی هدفهای خاصی را دنبال كند، برای مثال شناسایی فرصتهایی برای افزایش سطح درامد یا فراهم آوردن فرصتهایی برای افزایش کارایی و اثربخشی و حذف ضایعات یعنی کاهش هزینه؛ همان‌طور که در بخش دولتی احتمالاً بر روی مزایای دیگر از اجرای حسابرسی عملیاتی، تأکید بیشتری می‌شود از جمله برای رعایت الزامات قانونی و هدفهای سازمانی، هدفهای عملیاتی، سیاستها و روشهای سازمانی، فراهم آوردن ارزیابی‌های مستقل و بیطرفانه از عملیات شرکت، شناسایی مقاصد، اهداف عملیاتی، سیاستها و رویه‌های تعریف نشده سازمانی. لذا به‌طور کلی می‌توان پذیرفت که کلیه‌ بخشهای اقتصادی اعم از خصوصی و دولتی می‌توانند از مزایای گوناگون حسابرسی عملیاتی که به برخی از آنها اشاره کردیم استفاده کنند و طبعاً هر بخشی با توجه به هدفها، استراتژیها و رویکردهای اقتصادی یا غیرانتفاعی، از آن بهره ‌گیرد.
حسابرس
چه عواملی در افزایش توجه بنگاههای اقتصادی به حسابرسی عملیاتی، موثر است؟
عبدالله‌پور
به‌نظر می‌رسد در دهه گذشته در سازمان حسابرسی حدود 50 گزارش حسابرسی عملیاتی ارائه شده است که این رقم در سایر مؤسسه‌های حرفه‌ای با توجه به اینکه مشابه این خدمات ممکن است با عنوانهای متفاوتی مثل مهندسی مجدد، عارضه‌یابی، حسابرسی عملکرد مدیریت و ... ارائه شده باشد احتمالاً بیشتر است ولی اطلاعات دقیقی در این زمینه موجود نیست.
عوامل متعددی درافزایش توجه بنگاههای اقتصادی در کشور به مقوله حسابرسی عملیاتی وجود دارد. برای مثال می‌توان به آشنایی مدیران بنگاههای اقتصادی در کشور با مفاهیم و مزایای حسابرسی عملیاتی اشاره کرد. بسیاری از مدیران بنگاههای اقتصادی در بخش خصوصی و دولتی نه‌تنها درک درستی از مفهوم حسابرسی عملیاتی و تفاوت آن با حسابرسی صور‌تهای مالی ندارند بلکه از مزایا و منافعی که اجرای آن به دنبال دارد بی‌خبرند.
اساساً بخش خصوصی براساس تحلیل هزینه - منفعت نسبت به تدوین استراتژی خود اقدام می‌کند و اگر اطمینان یابد با اجرای رسیدگی‌های خاص در بنگاه اقتصادی می‌تواند سودآوری بیشتری را تجربه کند قطعاً نسبت به اجرای آن اقدام می‌كند.
از سوی دیگر دولت نیز چند سالی است که با برنامه‌ریزی در جهت افزایش کارایی واثربخشی در بنگاه‌های اقتصادی سعی دارد ضمن افزایش تولید ناخالص ملی (GNP)، در کاهش اتلاف انرژی و سرمایه‌های ملی در کشور بکوشد و چه خوب است که دولت محترم توجه داشته باشد که از بهترین راهکارهای دستیابی به این مهم در سطح ملی، ترویج اجرای حسابرسی عملیاتی در تمام بخشهای اقتصادی است. در این راستا تدوین قوانین و مقررات حمایتی برای تشویق بخش خصوصی در جهت اجرای حسابرسی عملیاتی و نیز تکلیفهای مشخص برای بخش دولتی و الزام به اجرای حسابرسی عملیاتی در کلیه شرکتهای دولتی با توجه به اینکه از بودجه عمومی کشور استفاده می‌کنند که به نوعی بیت‌المال محسوب می‌شود، می‌تواند دارای اهمیت بسیار باشد.
حسابرس
چه عامل مهم دیگری را در گسترش حرفه حسابرسی عملیاتی ایران موثر می‌دانید؟
عبدالله‌پور
یکی دیگر از عوامل گسترش حسابرسی عملیاتی در ایران به اعتقاد بنده این است که دولت باید این بحث را به‌عنوان 2 واحد درسی اجباری در سر فصل درسی رشته حسابداری، مدیریت و اقتصاد و سایر رشته‌های مشابه در مقطع کارشناسی و کارشناسی ارشدسراسر دانشگاهها و موسسات آموزش عالی کشور قرار دهد.
حسابرس
آیا بخش خصوصی نیز به خدمات حسابرسی عملیاتی روی خواهد آورد؟
عبدالله‌پور
به اعتقاد بنده در آینده بخش خصوصی در استفاده از مزایای اجرای حسابرسی عملیاتی از بخش دولتی پیشی خواهد گرفت چرا که با افزایش آگاهی و رونق اقتصادی و رقابت، بنگاههای اقتصادی، برای دستیابی به سودآوری بیشتر و جانماندن از سایر رقیبان، چاره‌ای ندارند جز اینکه تمام تلاش خود را در جهت افزایش صرفه اقتصادی، کارایی و اثربخشی عملیات در سازمان به‌كار برند و این امر با اجرای حسابرسی عملیاتی تحقق می‌یابد و این در حالی است که توسعه اجرای حسابرسی عملیاتی در بخش دولتی رابطه تنگاتنگی با الزامات قانونی در این دستگاهها دارد زیرا نگرش بخش دولتی به این مقوله صرفاً به تحقق تعهدات و الزامات قانونی مربوط خواهد بود.